One Hundred and Sixty Years

ﺑﻪ ﻧﻘﺶ ﻧﻮﻳﺴ ﺭﺩّﻳﻪ ﻰ ﻭ ﻣﺒﺎﺭﺯﮤ ﺍﻭ ﺑﺎ ﻧﻬﻀﺖ ﺑﺎﺑﻰ ﻭ ﺑﻬﺎﺋﻰ ﺩﺭ ﻫﻤﺎﻥ ﮐﺘﺎﺏ ﺍﻣﻴﺮ ﮐﺒﻴﺮ ﻭ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﭘﺮﺩﺍﺯﻳﻢ . ﺩﺭ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﭼﺎﭖ ﮐﺘﺎﺏ ﺧﻮﺩ ﺍﻣﻴﺮﮐﺒﻴﺮ ﻭ ﺍﻳﺮﺍﻥ ) ﺁﺩﻣﻴّﺖ ۱۳۲۳ () ﺑﺨﺶ ﺳﻮﻡ، ﻓﺼﻞ ﻫﻔﺘﻢ، ﺹ ۲۴۱ ( ﻧﺎﻣﺒﺮﺩﻩ ﺷﺮﺣﻰ ﺍ ﺯ ﺁﻏﺎﺯ ﻧﻬﻀﺖ ﺑﺎﺑﻰ ﺑﺎ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻓﺘﻨﮥ » ﺑﺎﺏ « ﺩﺍﺭﺩ ﻭ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻓﺼﻞ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻰ ﮐﻮﺷﺪ ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﺁﺋﻴﻦ ﺑﺎﺑﻰ ﺭﺍ ﺑﺎ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎﻯ ﻳﮏ ﺟﺎﺳﻮﺱ ﺍﻧﮕﻠﻴﺴﻰ ﺭﺑﻂ ﺩﻫﺪ . ﺁﺩﻣﻴّﺖ ﺷﺮﺡ ﻣﻰ ﺩﻫﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻼّ ﺣﺴﻴﻦ ﺑﺸﺮﻭﺋﻰ ] ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﮐﺴﻰ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺎﺏ ﺍﻳﻤﺎﻥ ﺁﻭﺭﺩ ﻭ ﺍﺯ ﻧﺎﻣﺪﺍﺭﺍﻥ ﺍﻳﻦ ﺁﻳﻴﻦ [ ﺑﺮﺍﻯ ﺁﻧﮑﻪ ﺩﺭ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺻﺎﺣﺐ ﻗﺪﺭﺕ ﮔﺮﺩﺩ ﺑﺎ ﺟﺎﺳﻮﺱ ﺍﻧﮕﻠﻴﺴﻰ ﺁﺭﺗﻮﺭ ﮐ ﻠﻰ ﺎﻧُ Arthur Conolly ﮐﻪ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۱۸۳۰ ﺩﺭ ﻟﺒﺎﺱ ﻳﮏ ﺗﺎﺟﺮ ﺍﺯ ﻣﺸﻬﺪ ﺩﻳﺪﺍﺭ ﻣﻰ ﮐﺮﺩ، ﻣﻼﻗﺎﺕ ﻧﻤﻮﺩ ﻭ ﮐﺎﺭﺷﺎﻥ ﺑﻪ ﺩﻭﺳﺘﻰ ﻭ ﺭﻓﺎﻗﺖ ﺻﻤﻴﻤﺎﻧﻪ ﮐﺸﻴﺪ ﻭ ﺍﺯ ﺁﻥ ﭘﺲ ﺭﺳﻤﴼ ﺩﺭ ﺧﺪﻣﺖ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺟﺎﺳﻮﺳﻰ ﺍﻧﮕﻠﻴﺲ ﺩﺭ . ﺁﻣﺪ ﺩﮐﺘﺮ ﺁﺩﻣﻴّﺖ ﻋﻘﻴﺪﻩ ﺩﺍﺭﺩ ﺎﻧﮐ ﻠﻰ ﻣﻼّ ﺣﺴﻴﻦ ﺭﺍ ﺑ ﺮﺍﻯ ﻳﮏ ﻣﺄﻣﻮﺭﻳﺖ ﻣﺤﺮﻣﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻫﺮﺍﺕ ﻓﺮﺳﺘﺎﺩ ﻭ ﺳﭙﺲ ﻭﻯ ﺭﺍ ﺭﻭﺍﻧﮥ ﮐﻮﻓﻪ ﻧﻤﻮﺩ ﺗﺎ ﺧﺒﺮ ﻧﺰﺩﻳﮑﻰ ﻇﻬﻮﺭ ﺍﻣﺎﻡ ﺯﻣﺎﻥ ﺭﺍ ﺩﺭ ﻣﻴﺎﻥ ﻃﻼّﺏ ﭘﺮﺍﮐﻨﺪﻩ ﺳﺎﺯﺩ . ﭘﺲ ﺍﺯ ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻟﻰ ﻣﻼّﺣﺴﻴﻦ ﺑﻪ ﺷﻴﺮﺍﺯ ﺭﻓﺖ ﻭ ﺳﻴﺪ ﻋﻠﻰ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﺏ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺍﺩﻋﺎﻯ ﺑﺎﺑﻴّ ﺖ ﺗﺮﻏﻴﺐ ﻧﻤﻮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﭘﺮﺍﮐﻨﺪﻥ ﺁﺋﻴﻦ ﺍﻭ ﮐﻮﺷﺶ ﻓﺮﺍﻭﺍﻥ ﮐﺮﺩ . ﺍﺯ ﺁﻧ ﺠﺎ ﮐﻪ ﺩﮐﺘﺮ ﺁﺩﻣﻴّﺖ ﻳﮏ ﻣﻮﺭّﺥ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻣﻮﺭﺧﻴﻦ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻄﺎﻟﺒﻰ ﺭﺍ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﺣﻘﻴﻘﺘﻰ ﺗﺎﺭﻳﺨﻰ ﻃﺮﺡ ﻣﻰ ﮐﻨﻨﺪ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ﻟﺬﺍ ﺍ ﻭ ﺩﺭ ﭘﺎﻭﺭﻗﻰ ﺑﺎ ﺭﺟﻮﻉ ﺩﺍﺩﻥ ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺏ ﺧﺎﻃﺮﺍﺕ ﺁﺭﺗﻮﺭ ﮐ ﺎﻧ ﻠﻰ ) ﺑﺪﻭﻥ ﺫﮐﺮ ﺻﻔﺤﻪ ( ﺑﻪ ﺧﻴﺎﻝ ﺧﻮﺩ ﺑﻪ ﺍﻳﻦ ﺍﺩّ ﻋﺎ ﻣﻬﺮ ﺻﺤﺖ ﺯﺩﻩ ﺍﺳﺖ . ﻠﻰ، ﺎﻧﮐ ﺍﻓﺴﺮ ﻯ ﺍﻧﮕﻠﻴﺴﻰ ﮐﻪ ﻧﺎﻡ ﻣﺴﺘ » ﻌﺎﺭ « ﺧﺎﻥ ﻋﻠﻰ ﺑﺮ ﺧﻮﺩ ﮔﺬﺍﺷﺘﻪ ﺑﻮﺩ ) ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ

ﻣﻰ

ﺷﺒﺎﻫﺖ ﻟﻔﻈﻰ ﺑﺎ ﻧﺎﻡ ﺧﻮﺩ ( ﺩﺭ ﺁﺳﻴﺎﻯ ﻣﺮﮐﺰﻯ ﺳﻔﺮ ﻣﻰ ﮐﺮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﺣﻔﻆ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺍﻧﮕﻠﻴﺲ ﺑﺮﺍﻯ ﺭﻓﻊ ﺧﻄﺮ ﺭﻭﺳﻴﻪ ﺩﺭ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﺷﻮﺭﺵ ﺩﺭ ﻫﻨﺪ ﻣﻰ . ﮐﻮﺷﻴﺪ ﻭﻯ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۱۸۳۰ ﺑﻪ ﺑﺨﺎﺭﺍ ﺳﻔﺮ ﮐﺮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﻣﺎﻩ ﮊﻭﺋﻦ ﺳﺎﻝ ۱۸۴۲ ﺩﺭ ﺳﻔﺮ ﺁﺳﻴﺎﻯ ﻣﺮﮐﺰﻯ ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎﻥ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺨﺎﺭﺍ ﻧﺼﺮﺍﻟﻠﻪ ﺧﺎﻥ ﻫﻤﺮﺍﻩ ﺑﺎ ﻳﮏ ﺍﻓﺴﺮ ﺍﻧﮕﻠﻴﺴﻰ ﺩﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﺍﺗﻬﺎﻡ ﺟﺎﺳﻮﺳﻰ ﺑﺮﺍﻯ ﺍﻧﮕﻠﻴﺲ ﺍﻋﺪﺍﻡ ﺷﺪ . ﺷﺮﺡ ﺧﺎﻃﺮﺍﺕ ﻭ ﺳﻔﺮﻫﺎﻯ ﺍﻭ ﺩﺭ ﺩﻭ ﺟﻠﺪ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۱۸۳۴ ﺩﺭ ﻟﻨﺪﻥ ﻧﺸﺮ ﮔﺮﺩﻳﺪﻩ ﺍﺳﺖ . (Conolly 1834) ﺯﻣﺎﻧﻰ ﮐﻪ ﮐﺘﺎﺏ ﺁﺭﺗﻮﺭ ﮐﺎﻧﻠﻰ ﺩﺭ ﻟﻨﺪﻥ ﻧﺸﺮ ﻣﻰ ﺷﺪ ﻣﻼّ ﺣﺴﻴﻦ ﺑﺸﺮﻭﻳﻪ ﺍﻯ ﭼﻬﺎﺭﺩﻩ ﻳﺎ

٢۶٧